LIMBA SARDA COMUNA

Micheli Còntini: "Sa Lsc no est una limba fata a taulinu"

Diegu Corràine — 2023-01-20T09:57:11Z

Proponimus un'Intervista —chi nos paret galu de atualidade manna— de Diegu Corràine a prof. Micheli Còntini:
“Sa Lsc no est una limba fata a taulinu”.

Micheli Còntini est nàschidu in Casteddu in su 1937.

Connoschimus a prof. Micheli Còntini dae prus de 30 annos e connoschimus sos istùdios suos cumpridos in belle totu sa Sardigna, cun sa testimonia direta regorta dae chentinas de informadores, cun s'agiudu de istrumentos tècnicos modernos.

Si unu cheret tènnere un descritzione crara de sa variatzione fonètica de su sardu non podet fàghere a mancu de s'òpera Etude de géographie phonétique et de phonétique instrumentale du sarde.

A su puntu chi pro redatare sa Lsu e sa Lsc, no ant pòdidu fàghere a mancu de si basare in custu “Etude” e àteros istùdios suos.

Micheli Còntini est istadu prof. in Universidade de Grenoble, pro Fonètica generale e romànica e Geolinguìstica. Como est in pensione ma sighit galu progetos comente su Atlas Linguistique Roman (ALIR) o su Atlas Linguarum Europae (ALE).

Est semper a giru, dae una cunferèntzia a s'àtera, faeddende de sardu. De seguru, in cintu de limba sarda, est s'autoridade prus connota e apretziada in su mundu.

In Sardigna, at cumintzadu su Atlante Linguìsticu Multimediale de sa Sardigna (ALiMuS).

Micheli Contini est istadu s'istudiosu determinante in s'istabilimentu de sas normas iscritas de sa Lsc. Sena s'autoridade acadèmica e sientìfica sua, sa Lsc non diat esìstere e non diat tènnere sas caraterìsticas de mediatzione e echilìbriu intre totu su sardu chi tenet e chi sunt reconnotas in su mundu de sas limbas istandardizadas. Sos Sardos li devent (e l'ant a dèvere) torrare gràtzias pro àere agiuadu a dare una norma iscrita ufitziale a sa limba sarda.

Ammentende su ruolu determinante suo in sa Lsc, faghimus carchi pregonta a prof. Micheli Còntini.

Diegu Corràine

***

Ite relatzione tenet o at tentu, Vostè, cun sa elaboratzione de sas normas iscritas de sa Limba sarda comuna?
In contu de LSC, de seguru tocat a ischire chi, in sa Cummissione cherta dae Soru, so istadu unu de sos partetzipantes chi at operadu e at ‘ispintu' de prus pro la fàghere. “Pour le meilleur et pour le pire! [In su bonu e in su malu!]”.

A totu sos chi crìticant sa Lsc, chi l'atrìbuint totu sos males chi patit su sardu, ite lis podet nàrrere?
Apo a nàrrere chi, pro mene, sa finalidade de sa Lsc fiat crara giai dae su cumintzu: si trataiat de propònnere una norma ortogràfica de su sardu, pro l'impreare in sa publicatzione bilìngue de totu sos documentos ufitziales de sa Regione (chi, a pàrrere meu, deviat pertocare finas sas Provìntzias).

Ma sa Lsc no est una limba – comente narat calicunu- foras de sa realidade linguìstica?
Deo pesso chi finas sas chircas meas fatas in ‘totue' in contu de istrutura fonètica de sos limbàgios de s'Ìsula, cumpretadas dae sas chircas de sa Dr. Maria G. Cossu, ant postu in craru chi sa Lsc currispondet, belle in totu, a su limbàgiu de Neoneli o a sa de Samugheo (cunforma a sas solutziones adotadas), cun assimìgios mannos a sas variedades de sas biddas a probe.

Tando, sa Lsc non tenet nudda de arbitràriu o de imbentadu?
Non si tratat de una variedade de sardu arbitrària, de una limba fata “a taulinu” e, galu de mancu, de una genia de esperanto insulare, comente apo pòdidu lèghere e intèndere dae unos cantos ‘ispetzialistas' locales…

Ma una norma istandard no arriscat de cambiare in sentidu negativu sas abitùdines, finas orales, de sos chi faeddant?
No apo mai pessadu chi tochet a impònnere sa Lsc a totu sos chi iscrient o chi diant bòlere iscrìere in sardu e, prus pagu puru, comente limba faeddada, chi diat èssere unu progetu gasi ridìculu chi non b'est mancu su tantu de nde sighire a faeddare.

Ite nde pessat, Vostè, de sa teoria chi b'at duas limbas sardas – no una – , distintas dae làcanas craras, incumpatìbiles a pare, dae ue non si nche diat pòdere tirare peruna norma iscrita comuna?
Apo a nàrrere, pro agabbare, chi non tèngio peruna gana de mi ghetare in cuntierras sena cabu, inùtiles, e a bias de perunu valore sientìficu, in contu de sardu, de sa caraterìstica sua de limba dialetizada – cosa chi a bisu meu no est unu pecu o unu difetu ma costìtuit una richesa linguìstica manna -, in contu de partziduras linguìsticas arbitràrias e de giudìtzios de calidade, eredados dae s'època de su canònigu nostru de Piaghe!
Non tèngio peruna gana de polèmicas.

Torramus gràtzias a prof. Còntini, pro sa craresa e sa firmesa sua. A nàrrere su beru, totu sas cuntierras in contu de sardu, de su naturale suo, nos parent iscusas pro cunfirmare sa fortza de s'italianu contra a su sardu e pro NO iscrìere, publicare documentos in sa limba nostra, pro nd'mpeigare s'ufitzialidade sua.

A pustis de 30 annos, imbetzes de iscrìere cantu prus si podet (cale si siat cosa e in cale si siat manera), semus galu gherrende in contu de “comente” iscrìere in sardu, chi no est sa finalidade de sa polìtica linguìstica, ma petzi un'aina, unu mèdiu!

25/06/2014, tempusnostru.it

B/BB, M/MM: àteras ocasiones de impreu

Diegu Corràine — 2020-09-22T08:06:09Z

1) “b-” o “v-” in cumintzu de paràula
Cumintzant in v- totu sas paràulas de intrada reghente in sardu, chi non derivant deretas dae su latinu o chi benint dae àteras limbas, in ue custa cunsonante non ruet si est pretzèdida dae paràula chi agabbat in vocale: violinu, violèntzia, vacàntzia, vida, venidore, vocabulàriu, voluntade, ventana, etc. Cumintzant in b- sas chi benint dae su latinu, cun V- o B- de cumintzu, e chi, in sa pronùntzia de unas cantas biddas, podent pèrdere sa b- si sunt pretzèdidas dae paràulas chi agabbant in vocale: bentu, binu, bòlere, boghe, bigru, begru, bighinu, baca, barba, buca, badu, etc., o sas chi cumintzant in QUA-, QUI- in latinu: bàtoro, baranta, bìndighi, o sas chi in totu sas variedades sunt pronuntziadas semper cun b- oclusiva: babbu, bèrtula, etc.

2) “-b- o -v-" in paràulas cultas cumpostas
Sende chi paràulas patrimoniales cumintzant cun b-, in paràulas cultas cumpostas cun custas paràulas e prepositziones chi agabbant cun vocale, si ponet sa v-: bentu/paraventu, bènnere/prevènnere, bìdere/provìdere, etc., ca, a su sòlitu, si tratat de prèstidos o adatamentos. Però imbentu/imbentare, imbènnere, etc., ma inventàriu.

3) “-b-” o “-bb-” in mesu de paràula
S'iscrient a su sòlitu cun -bb- in mesu:
— sas paràulas formadas dae una prepositzione a (dae lat. AD) + verbu o sustantivu chi cumintzat cun b-: abbentare, abbinatzare, abbudronare, etc.;
— cando sunt derivadas dae àteras limbas e tenent sonu oclusivu: agabbare, addobbare, etc.
S'iscrient cun -b- (e sonu fricativu):
— sas paràulas de derivatzione latina, cando si sonorizat una -P- latina intervocalica, APEM>abe, SAPAM>saba;
Semper cun -b- (e sonu oclusivu), s'iscrient:
— sas paràulas cultas de intrada reghente: libertade, libru, etc.

4) “-rb-” , “-lb-”, “-rv-”
si benint dae latinu -LB- o -RB-, in sardu generale iscriimus:
a) -rb- in sas paràulas patrimoniales, arbèschida, àrbore, erba, barba, arbada, incurbare
b) -lb- o -rb- in paràulas cultas o prèstidos, es.: albanesu, àlbatru, arbitrare, arboricultura
c) -rv-, in paràulas cultas o prèstidos, es.: curva

5) “-m-” o “-mm-” in mesu de paràula
S'iscrient a su sòlitu cun -mm- in mesania:
— sas paràulas formadas dae una prepositzione a, cun, in (dae lat. AD, CUM, IN) + verbu o sustantivu chi cumintzat cun m-, es.: ammentare, ammuntonare,ammìntere, cummemorare, immissàriu, etc.
S'iscrient cun -m- in sos àteros casos.
In casu de paràulas omòfonas, distinghimus cun -m- e -mm-, es.: suma (imperativu de sumare) VS summa (totalidade de prus de una cosa); coma (istadu neurològicu) VS comma (parte de un'artìculu de lege); emo (de sàmbene) VS emmo (afirmatzione).

In sa figura: Particulare de pintura de UBERTO BONETTI / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

Paràulas truncadas

Diegu Corràine — 2020-09-19T15:52:56Z

Cando cramamus una pessone, a su sòlitu truncamus su faeddu in sa cunsonante tònica, chi si tratet de sustantivu o de nùmene de pessone.
Pro sinnare custu truncamentu, est mègius a pònnere un'apòstrofu: Anto', Frantzi', ma' (mama), ba' (babbu), etc. NO un'atzentu: Antò, Frantzì, mà (mama), bà (babbu),

In sa figura: Particulare de pintura de CARMELO FLORIS / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

Topònimos e sambenados: àteros fonemas e grafemas

Diegu Corràine — 2020-09-19T15:45:47Z

Su funtzione de sa Lsc no est de trascrìere cun grafemas apòsitos totu sas deghinas de fonemas de sas variedades locales sardas, pro es., pro su lat. -C-, LUCE, ['lukɛ],['luhɛ], ['luɡɛ], ['luɡi], ['ludʒɛ], ['luʒɛ], ['luʒi]. In Lsc, ant isseberadu pro rapresentare custa variedade de fonemas,comente resurtadu de sa -C- latina, s'èsitu, fonèticu ['luɡɛ], iscritu «lughe». In sas variedades locales, cadaunu est mere de iscrìere sos grafemas currispondentes, es.: «luche», «luhe», «...», «lughi», «luge», «luxe», «luxi».
Gasi etotu pro totu sos àteros fonemas de sa limba nostra presentes in sas variedadeslocales, cun sos grafemas possìbiles chi los trascrient.
Custa, però, no est sa funtzione de sa Lsc rapresentat sa variedade locale cun unu modellu de referèntzia fonema/grafema limitadu a su sistema isseberadu. Duncas in sa Lsc, tenimus unu sistema gràficu essentziale.

Topònimos e sambenados sardos
S'iscrient cunforma a sa pronùntzia locale e a sa traditzione iscrita, duncas impreende finas àteros grafemas, th, x, es.: in topònimos, Orthullè/orthulleesu, Thiniscole/thiniscolesu, Ceraxus/ceraxesu; in sambenados, Maxia, Luxi/Luche (ma «lughe», comente sustantivu currispondente in Lsc), etc.

Topònimos e sambenados istràngios
Gasi etotu, iscriende in sardu, amus a impreare finas àteros grafemas chi currispondent a grafias diferentes dae sa nostra.

In sa figura: Particulare de pintura de MANLIO MASU / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

LSU 2001, sas firmas de sos membros de sa Cummissione

RED — 2020-09-18T20:49:19Z

Sa LSU (Limba Sarda Unificada) de su 2001, cando est nàschida, chie l'at firmada?
Inoghe una sìntesi:
Cumissione de sa LSU Limba Sarda Unificada
Primu incàrrigu: 28-12-1998
Segundu incàrrigu: 28-12-1999
Traballu agabadu: 28-2-2001
Riuniones: 21
Prus de 120 oras de riuniones
Logu de traballu: Aristanis, Casteddu
Membros: E. Blasco, R. Bolognesi, D. Corraine, I. Delogu, A. Dettori, G. Paulis, M. Pittau, T. Rubattu, L. Sole, H.J. Wolf, M. Porru (segretàriu)

In sa figura: Particulare de pintura de GRAZIANO CADALANU / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

LSU>LSC: desinèntzia de sos verbos de sa 2a coniugatzione: -er > - ere

Diegu Corràine — 2020-09-18T20:49:16Z

Essende istadu membru de su cumissione LSU e LSC (presentes in ambas: Bolognesi, Corràine, Paulis), mi càpitat chi calicunu mi pedat crarimentos, in prus de su chi resurtat in sos testos ufitziales LSU e pustis LSC, chi (m'abbìgio, a dolu mannu) in medas non connoschent galu o ismèntigant, finas si ant postu sa firma.

Custa bia tocat a sa desinèntzia de sos verbos de sa 2a coniugatzione: -er > -ere.

Pro 20 annos, Diegu Corràine, sas editziones Papiros e calicunu àteru ant semper iscritu: tenner, aer, fagher, connoscher, etc., in pràtica totu sa finales de sa segunda coniugatzione in -er, ca sa -E finale de s'originale latinu, in su sardu de unos cantos dialetos tzentrales, si cumportat comente una vocale paragògica, cumportende·si comente una -r finale cale si siat, duncas cambiende·si in -s in dae in antis de cunsonantes surdas: faghes paghe, tennes sidis, tennes totu, etc. Gosi fiat finas in sa LSU chi ant firmadu totu sos membros, a pustis chi ant discùtidu totu sos casos de sa norma adotada (firmada dae E. Blasco, R. Bolognesi, D. Corraine, I. Delogu, A. Dettori, G. Paulis, M. Pittau, T. Rubattu, L. Sole, H.J. Wolf, M. Porru (segretàriu)).

In ca cumissione LSC, imbetzes, calicunu at propostu una solutzione in -ere, comente in latinu -ERE (e Puddu, Bolognesi, Pinna-Catte, Corraine, Lupinu, Paulis ant atzetadu), pro cunsentire de pronuntziare: tènnere, àere, connòschere, etc. in dae in antis de cale si siat cunsonantee, e duncas, tènniri, àiri, connòsciri, etc. comente acuntesset in una cantas variedades meridionales, in ue càmbiant in manera regulare e sistemàtica , in «i» totu sas «e» àtonas: òmine > òmini, pee > pei, etc.

Duncas, in sa LSC, amus generalizadu una solutzione meridionale, sena pèrdere sa "-e > -i" finale.

In sa figura: Particulare de pintura de REMO BRANCA / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

Càmbios LSU>LSC: chie los at propostos e comente

Diegu Corràine — 2020-09-18T20:39:02Z

Tocat a nàrrere, pro prima cosa, chi, in sa segunda cumissione, Micheli Còntini e D. Corràine aiant propostu sa Lsu integrale, comente norma iscrita de riferimentu, giai firmada in su 2001 dae E. Blasco, R. Bolognesi, D. Corraine, I. Delogu, A. Dettori, G. Paulis, M. Pittau, T. Rubattu, L. Sole, H.J. Wolf, M. Porru (segretàriu); Maria T. Pinna-Catte aiat propostu su limbàgiu de Nùgoro comente modellu iscritu; Bolognesi unu modellu totu suo; sos àteros duas normas, cunforma a sa traditzione literària ("logudoresu" e "campidanesu").

Custos sunt sos càmbios fundamentales fatos a sa Lsu, leada comente base, e atzetados dae sos membros, Puddu, Bolognesi, Pinna-Catte, Corraine, Lupinu, Paulis, chi in sa riunione finale ant firmadu unu documentu conclusivu:

a) eo > deo; Sardinna > Sardigna; infi. de sa 2a con. dae -er > -ere , tenner > tènnere (propostu dae Pinna-Catte)

b) art. pl. "is", in agiunta a "sos, sas" (propostu dae R. Soru)

c) "ddu, dda, ddos, ddas, ddi, ddis", in agiunta a "lu, la, los, las, li, lis" (propostu dae Bolognesi e Puddu)

d) dae "z" (pro lat. -LI-, es. FILIU) a "g" (fizu > fìgiu) (propostu dae Bolognesi e Puddu)
e) duncas, finas -nz- > -ng-, es.: anzone>angione; -rz- > -rg-, es.: arzola > argiola
f) addatamentos dae italianu: dae ze, zi, za, zo, zu (Zènova, Parizi, zarra. zòvanu, zutu) in LSU a ge, gi, gia, gio, giu (Gènova, Parigi, giarra. giòvanu, giutu) in LSC
g) addatamentu dae italianu: gn > gn o nni (es. it. campagna > campagna o campànnia)
h) sce > isce (no "isse-, issi-" comente fiat in LSU), es. scena > iscena
i) càmbiu de sa forma de sa segunda pessone plurale de sos verbos dae -z- a Ø: es.: azis > ais, sezis > seis, etc.
Su càmbiu chi dat sa possibilidade de duplicare sa -b- (abba, babbu, etc.) e sa -m- (ammuntonare, ammerare, etc.), sunt un'integratzione de sa Giunta regionale, pustis de su traballu de sa Cummissione e in antis de sa publicatzione de sas Normas
De àteros càmbios de gabbale dae sa LSU non bi nd'at àpidu, in sos traballos de sa segunda Cummissione.
Finas sa parte de su LÈSSICU est abbarrada sa matessi in sa LSC, comente in sa LSU, sena chi sos membros apant pedidu de la cambiare.
Duncas, chie at chertu, siat sos membros de sa LSU, siat sos membros de sa LSC, at propostu.
Pessade chi sa cummissione LSU s'est riunida pro 21 bias, at traballadu pro prus de 120 oras, dae su 28-12-1998 a su 28-2-2001.
Finas sa cummissione LSC at traballadu pro deghinas de oras.
In totu sas riunione, totu sos membros ant fatu sas propostas issoro, verbalizadas. Nemos est istadu esclùdidu e peruna proposta est istada esclùdida. B'at propostas chi sunt coladas e àteras nono. Custa est sa lògica de sa democràtzia, in ue colant sos pàrreres "a majoria". Su restu est tzarra, fantasia, disinformatzione, calùnnia, maledade de chie faghet duas, tres o bator partes in cumèdia, pessende de èssere su mere de su teatru.

In sa figura: Particulare de pintura de PIETRO ANTONIO MANCA / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

Tradutore in sardu: Apertium

RED — 2020-09-18T08:14:44Z

APERTIUM est una prataforma lìbera a còdighe abertu pro sa tradutzione automàtica.
Finas a como, faghet a bortare in sardu (Lsc) dae su catalanu e dae s'italianu:

Tradutore catalanu-sardu
Tradutore italianu-sardu

In sa figura: Particulare de pintura de GIOVANNI CIUSA ROMAGNA / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro

Amigos de sa Limba Sarda Comuna

RED — 2020-09-17T13:42:04Z

Cada idea tenet bisòngiu de amigos pro s'afortire. Est pro custu chi amus abertu unu grupu in Facebook, in ue finas a como ant postu sa firma e sas ideas issoro prus de 1600 pessones:
AMIGOS DE SA LIMBA SARDA COMUNA

In sa figura: Particulare de pintura de BERNARDINO PALAZZI / Colletzione Comunale de Arte / Comuna de Nùgoro